NEY SÖZCÜĞÜNÜN ETİMOLOJİSİ

              Ney Sümerlercede "Na" olarak geçmiş, Farsça'da "Nay"
        Adını almıştır.Daha sonra Arapça'da "Ney" olarak en son şeklini
        almıştır.Ney icra eden sanatçılara neyze denir, "Zeden" Farsızca'da
        çalan anlamındadır. Neyzen sözcüğünün asıl şekli "neyzeden" yani
        ney üfleyen. Zamanla neyzen olarak değişmiştir
              Eski kaynaklarda ney sazı ad olarak "Mizmar" diye geçiyor.
        özellikle Arapça kitaplarda "Mizmar" olarak anı Mizmar (nefes,ses
        'borusu ve yolu) Arap, İran ve Türk müziğinde üflemeli çalgılar
        nevinden çalgılara verilen ad. Evliya Çelebi XVII, yüzyıl ortalarında
        İstanbul 'da iki türünün kullanıldığını kaydediyor.
              1. Kamış mizmar.
              2. Tarak mizmar. Bu türü İstanbul'da icad edilmiştir.Dilim
        dilim yarılmış kamışlardan yapılır.

                  NEYİN TARİHÇESİ

               Ney Türk müziğinin en eski sazlarındandır. Varlığı islamiyetten
        önceye dayanmaktadır.Yapılan araştırma kazıları sonunda M. Ö.
        2800 'yıllarına ait Sümer mezarlığında bir "NA" (Sümer fülütü )         Bulunmuştur.(Sümerlerde bu saz Na diye (tabir edilmektedir.)
        Bulunan Ney halen Amerika'da Filedelfiya Üniversitesinde
        korunmaktadır. Bu ney çok sert kamıştan yapılmıştır. Bir
        oktav ses genişliği vardır. (.DO-RE-Mİ- FA-SOL-LA-Sİ-DO )
        Ayriyeten yapılan bu kazılarda fülüt çalan bir çoban görül-
        müştür. Fülüt Bronz'dan yapılmıştır.TİGİAT adını alır ve dini
        törenlerde kullanılırdı.
               Ayrıca Evliya Çelebi'nin yazılarından "Eyüp Borusu" denen
        bir nefesli saz olduğunu öğreniyoruz. Bu saz Sinan Şah isimli bir
        kişi tarafından icad edilmiştir. Kamıştan meydana gelen bir sazdır,
        Apdülkadir Meragi'de bahsedilen ve Türk'ler arasında rağbet gören
        Nay-ı Çadur'un aynısımıdır bilinmiyor. İslamiyetin doğuşundan
        XIII. asıra kadar olan dönem hakkında, kaynak kitaplarda fazla
        bir bilgi verilmiyor.M.S.I419 yılında Hoca Gıyasettin Nakkaş'in
        Türkistan ülkesine yaptığı seyahatine ait yazılarında Ney'in Orta
        Asya'da eskiden kullanıldığı bazılarında yanlamasına fülüt tarzında
        çalıdığı anlaşılmıştır.

               Ayrıca Kaşkarlı Mahmut'u" Divan-ı Lügati Türk ve
        Genceli Nizametin'in Şiirlerinden Ney'in değişik bir türü olan çok
        sesli bir borunun Nay-i Türki Adıyla meşhur olduğu ve bu borunun
        Askeri müzikte Kullanıldığı ortaya çıkmıştır.
               13. Asırda Mevleviliğin Başlayıp gelişmesiyle birlikte Ney
        sazı müzikteki yerini almıştır. Ney'e mistik hava kazandıran ve
        klasik müzikte yerini veren Mevlana Celaleddin Rumi'dir.
               Ney sazı Orta çağda büyük önem kazanmıştır, özellikle dini
        ve ladini müziğin önemli sazlarından biri haline gelmiştir.
        Klasik müziğin terennümlerinde kullanılmış, divan şair'lerine
        konu olmuştur.
              Osmanlı edebiyatında ney için yazılmış mecaz ve edebi sanat-
        eserleri mevcuttur. Doğu alemi Ney sazını çok eskilerden beri
        tanımaktadır. Zamanımızda Türkistan,ispanya,Hindistan,İran,Irak,
        Pakistan,Afganistan ve Arap devletlerinde ney aranılan bir sazdır.

               Türkler'in müslümanlığı kabulünden sonra ney özellikle dini
        musikide büyük rabet görmüştür.Büyük islam filozofu MEVLA-
        NA,insan ruhunun yücelmesinde musikiye önem vermiş ve
        Mesnevi'sine "dinle neyden" sözleriyle başlıyarak ney sazına
        verdiği önemi göstermiştir.
               Ney içi boş kamıştan yapılmış nefesli bir müzik aletidir.
        Üflenen kısmına boynuzdan yapılmış bir ağızlık takılır ve bu parçaya
        başpare denir. Seslerin sağlam ve temiz çıkmasını bu kısım sağlar.
        Ney'in üstünda 6 altında 1 delik olmak üzere üzerinde 7 delik vardır.
        Bu delikler parmakla açılıp kapatılmak suretiyle sesler çıkartılır.
        Sıcak ülkelerde nehir kenarında yetişen kamışlar sarı renkte olur.
        Kamışın üzerindeki parlaklık kendi parlaklığı olup boya yada
        cila değildir.Uzun süre kullanılan ney'in rengi koyulaşır ve
        buda onun kıymetini arttırır.Düzenli akort yapmayı sağlayabilmek
        için ney 9 boğum olması gerekir.Bu tarzda kamışlar binlerce
        kamış arasında ancak birkaç tane bulunabileceğinden ney bu
        yüzden kıymetli olan ve maddi değeri yüksek bir sazdır.
               Yedi deliği olan ney'den nefes şiddetini değiştirmek
        suretiyle 3 oktav genişliğinde ses elde edilir. Ney'le Türk
        musikisindeki sesleri rahatlıkla çıkartmak mümkün lduğu gibi
        musikisindeki dizilerin seslerinide çıkartmak mümkündür.

        Kaynaklar: Ney  İlmiye Mercan Sayfa:2-3.
                       Cafer Açın Enstrüman Bilimi/organoloji) İstanbul 1994,
                       Yenidoğan Basımevi Ltd. Şti. sayfa: 61-62.